O‘zgaruvchanlik
O‘zgaruvchanlik — ma’lumotlar o‘z markazi atrofida qanchalik tarqalganini ko‘rsatuvchi o‘lchov.
Ma’lumotlarning o‘zgaruvchanligi
O‘zgaruvchanlik o‘lchovlari — kuzatuvlardagi (ma’lumot nuqtalaridagi) qiymatlar bir-biridan qanchalik uzoqda ekanini ko‘rsatuvchi statistikalar.
O‘zgaruvchanlikning turli o‘lchovlari mavjud. Eng ko‘p ishlatiladiganlari:
O‘zgaruvchanlik o‘lchovlari o‘rtacha qiymat (markaz o‘lchovi) bilan birgalikda ma’lumotlar taqsimoti haqida yaxshi tasavvur beradi.
Eslatma: Bu o‘zgaruvchanlik o‘lchovlarini faqat sonli ma’lumotlar uchun hisoblash mumkin.
Qamrov
Qamrov — ma’lumotlardagi eng kichik va eng katta qiymat orasidagi farq.
Qamrov — o‘zgaruvchanlikning eng oddiy o‘lchovi.
Quyida 2020-yilgacha bo‘lgan barcha 934 nafar Nobel mukofoti sovrindorining yoshi bo‘yicha qamrovni ko‘rsatuvchi gistogramma keltirilgan:
Eng yosh sovrindor 17 yoshda, eng keksasi esa 97 yoshda bo‘lgan. U holda Nobel mukofoti sovrindorlari yoshining qamrovi 80 yil bo‘ladi.
Kvartillar va persentillar
Kvartillar va persentillar — ma’lumotlardagi qiymatlarni teng sonli qismlarga ajratish usullari.
Kvartillar — ma’lumotlarni to‘rtta teng qismga ajratadigan qiymatlar.
Persentillar — ma’lumotlarni 100 ta teng qismga ajratadigan qiymatlar.
Quyida 2020-yilgacha bo‘lgan barcha 934 nafar Nobel mukofoti sovrindorining yoshi bo‘yicha kvartillarni ko‘rsatuvchi gistogramma keltirilgan:
Kvartillar (Q0,Q1,Q2,Q3,Q4) — har bir chorakni ajratib turadigan qiymatlar.
Q0 va Q1 oralig‘ida ma’lumotlardagi eng kichik 25% qiymatlar joylashgan. Q1 va Q2 oralig‘ida keyingi 25% joylashgan. Va hokazo.
- Q0 — ma’lumotlardagi eng kichik qiymat.
- Q2 — o‘rtadagi qiymat (mediana).
- Q4 — ma’lumotlardagi eng katta qiymat.
Kvartillararo qamrov
Kvartillararo qamrov — birinchi va uchinchi kvartillar (Q1 va Q3) orasidagi farq.
Ma’lumotlarning "o‘rta yarmi" birinchi va uchinchi kvartil oralig‘ida joylashgan.
Quyida 2020-yilgacha bo‘lgan barcha 934 nafar Nobel mukofoti sovrindorining yoshi bo‘yicha kvartillararo qamrovni (IQR) ko‘rsatuvchi gistogramma keltirilgan:
Bu yerda o‘rta yarmi 51 va 69 yosh oralig‘ida. U holda Nobel mukofoti sovrindorlari uchun kvartillararo qamrov 18 yil bo‘ladi.
Standart chetlanish
Standart chetlanish — o‘zgaruvchanlikning eng ko‘p ishlatiladigan o‘lchovi.
Standart chetlanish (σ) "tipik" kuzatuv ma’lumotlarning o‘rtacha qiymatidan (μ) qanchalik uzoqda ekanini o‘lchaydi.
Standart chetlanish ko‘plab statistik usullar uchun muhim.
Quyida 2020-yilgacha bo‘lgan barcha 934 nafar Nobel mukofoti sovrindorining yoshi bo‘yicha standart chetlanishlarni ko‘rsatuvchi gistogramma keltirilgan:
Eslatma: Bir standart chetlanish (σ) doirasidagi qiymatlar tipik hisoblanadi.
Uch standart chetlanishdan tashqaridagi qiymatlar chetga chiqqan qiymatlar (outliers) hisoblanadi.
W3Schools Pathfinder
Yutuqlaringizni kuzating – bu bepul!