Xulosa chiqarish
Bosh to‘plam haqida xulosa chiqarish uchun statistikadan foydalanish statistik xulosa chiqarish (statistical inference) deb ataladi.
Statistik xulosa chiqarish
Tanlanma ma’lumotlaridan olingan statistikalar butun bosh to‘plam haqida xulosa chiqarish uchun ishlatiladi. Bu statistik xulosa chiqarishning bir turidir.
Bu statistikalar bosh to‘plamga ham tegishli ekanining ishonchliligini hisoblash uchun ehtimollar nazariyasidan foydalaniladi.
Tanlanmadan foydalanilganda bosh to‘plam ma’lumotlari qanday ekani haqida doimo ma’lum darajada noaniqlik bo‘ladi.
Noaniqlik ko‘pincha ishonch oraliqlari ko‘rinishida ifodalanadi.
Ishonch oraliqlari — bosh to‘plam uchun ushbu statistikaning haqiqiy qiymati ma’lum oraliq ichida bo‘lish ehtimoli qanchalik yuqori ekanini sonlar orqali ko‘rsatish usulidir.
Gipotezani tekshirish — bosh to‘plam haqidagi fikr to‘g‘ri yoki yo‘qligini tekshirishning yana bir usuli. Aniqrog‘i, u tanlanma ma’lumotlariga asoslanib, gipotezaning to‘g‘ri bo‘lish ehtimoli qanchalik yuqori ekanini tekshiradi.
Gipotezani tekshirish yordamida tekshirilishi mumkin bo‘lgan fikrlar yoki savollarga ba’zi misollar:
- Niderlandiyadagi odamlar Daniyadagi odamlardan bo‘yliroq
- Odamlar Pepsi’ni afzal ko‘radimi yoki Coke’ni?
- Yangi dori kasallikni davolaydimi?
Eslatma: Ishonch oraliqlari va gipotezani tekshirish bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bir xil narsalarni turlicha tavsiflaydi. Ikkalasi ham fanda keng qo‘llaniladi.
Sababiy xulosa chiqarish
Sababiy xulosa chiqarish biror narsa boshqa narsaga sabab bo‘ladimi-yo‘qmi, shuni tadqiq qilish uchun ishlatiladi.
Masalan: yomg‘ir o‘simliklarning o‘sishiga sabab bo‘ladimi?
Agar ikki narsa o‘zaro bog‘liq deb hisoblasak, ular o‘rtasida korrelyatsiya bor-yo‘qligini tadqiq qilishimiz mumkin. Bu bog‘liqlik qanchalik kuchli ekanini aniqlash uchun statistikadan foydalanish mumkin.
Narsalar o‘zaro korrelyatsiyaga ega bo‘lsa ham, biror narsa boshqa narsalar sababli yuzaga kelganini aniqlash qiyin bo‘lishi mumkin. Buni yaxshi eksperiment dizayni yoki boshqa maxsus statistik usullar yordamida amalga oshirish mumkin.
Eslatma: Axloqiy mulohazalar yoki boshqa amaliy sabablarga ko‘ra yaxshi eksperiment dizayniga erishish ko‘pincha qiyin.
W3Schools Pathfinder
Yutuqlaringizni kuzating – bu bepul!