Tavsifiy statistika
Tavsifiy statistika ma’lumotlarning barchasini batafsil ko‘rib chiqmasdan ular haqida tasavvur hosil qilish imkonini beradi.
Ma’lumotlarning tavsiflanadigan asosiy xususiyatlari
Ma’lumotlar qanday taqsimlangani haqida tezkor umumiy tasavvurga ega bo‘lish statistik usullarda muhim qadamdir.
Biz ma’lumotlar taqsimoti haqida ma’lumot beruvchi asosiy sonli qiymatlarni hisoblaymiz. Shuningdek, ma’lumotlar qanday taqsimlanganini ko‘rgazmali ko‘rsatuvchi grafiklar chizamiz.
Ma’lumotlarning asosiy xususiyatlari:
- Ma’lumotlarning markazi qayerda? (joylashuv)
- Ma’lumotlar qanchalik o‘zgaradi? (masshtab)
- Ma’lumotlarning shakli qanday? (shakl)
Bularni umumlashtiruvchi statistikalar (sonli qiymatlar) yordamida tavsiflash mumkin.
Ma’lumotlarning markazi
Ma’lumotlarning markazi — qiymatlarning aksariyati to‘plangan joy.
O‘rtacha arifmetik, mediana va moda kabi turli o‘rtacha qiymatlar markazning o‘lchovlari hisoblanadi.
Eslatma: Markaz o‘lchovlari joylashuv parametrlari deb ham ataladi, chunki ular ma’lumotlar son o‘qida qayerda "joylashgani" haqida ma’lumot beradi.
Ma’lumotlarning o‘zgaruvchanligi
Ma’lumotlarning o‘zgaruvchanligi ma’lumotlar markaz atrofida qanchalik tarqalganini bildiradi.
Standart chetlanish, qamrov va kvartillar kabi statistikalar o‘zgaruvchanlik o‘lchovlari hisoblanadi.
Eslatma: O‘zgaruvchanlik o‘lchovlari masshtab parametrlari deb ham ataladi.
Ma’lumotlarning shakli
Ma’lumotlarning shakli ma’lumotlar markazning har ikki tomonida qanday to‘planganini anglatishi mumkin.
Asimmetriya (skew) kabi statistikalar markazning o‘ng yoki chap tomoni kattaroq ekanini tavsiflaydi. Asimmetriya shakl parametrlarining bir turidir.
Chastota jadvallari
Ma’lumotlarni taqdim etishning odatiy usullaridan biri — chastota jadvallari.
Chastota jadvali ma’lumotlarni sanab, jadvalga tartib bilan joylaydi. Odatda ma’lumotlarni oraliqlarga ajratish kerak bo‘ladi.
Chastota jadvallari ko‘pincha ma’lumotlarni ko‘rgazmali taqdim etuvchi grafiklar yaratish uchun asos bo‘ladi.
Ma’lumotlarni vizuallashtirish
Turli xil ma’lumotlar uchun turli grafik turlari ishlatiladi. Masalan:
- Sifat ma’lumotlari uchun doiraviy diagrammalar
- Miqdoriy ma’lumotlar uchun gistogrammalar
- Ikki o‘zgaruvchili ma’lumotlar uchun nuqtali diagrammalar (scatter plot)
Grafiklar ko‘pincha sonli umumlashtiruvchi statistikalar bilan chambarchas bog‘liq bo‘ladi.
Masalan, quti diagrammalari kvartillar qayerda ekanini ko‘rsatadi.
Kvartillar, shuningdek, minimal va maksimal qiymatlar, qamrov, kvartillararo qamrov va mediana qayerda ekanini ham ko‘rsatadi.
W3Schools Pathfinder
Yutuqlaringizni kuzating – bu bepul!