Statistika

Xulosaviy statistika

Xulosaviy statistika (inferential statistics) — kichik tanlanma asosida bosh to‘plam (populyatsiya) xususiyatlarini miqdoriy baholash usullari:

Siz tanlanmadan ma’lumot olasiz va butun bosh to‘plam haqida bashorat qilasiz.

Masalan, do‘konda turib, 100 kishilik tanlanmadan shokoladni yoqtirish-yoqtirmasligini so‘rashingiz mumkin.

Tadqiqotingiz natijasida xulosaviy statistikadan foydalanib, barcha xaridorlarning 91 foizi shokoladni yoqtiradi, deb bashorat qilishingiz mumkin.

---

Shokolad haqidagi aql bovar qilmas faktlar

O‘n kishidan to‘qqiztasi shokoladni yaxshi ko‘radi.

AQSh aholisining 50 foizi har kuni shokoladsiz yashay olmaydi.

---

---

Tavsifiy statistika

Tavsifiy statistika ma’lumotlar to‘plamidagi kuzatuvlarni umumlashtiradi (tavsiflaydi).

Har bir yangi tug‘ilgan chaqaloqni ro‘yxatga olganimiz uchun, 100 tadan 51 tasi o‘g‘il bola ekanini ayta olamiz.

Ushbu to‘plangan raqamlardan kelib chiqib, yangi chaqaloqning o‘g‘il bola bo‘lish ehtimoli 51% ekanini bashorat qilishimiz mumkin.

Bu nisbatning oddiy biologiya taxmin qilganidek 50% emasligi hamon sir bo‘lib qolmoqda. Biz faqat jinslarning bunday notekis nisbati 17-asrdan beri mavjudligini bilamiz.

---

Tavsifiy statistika ko‘rsatkichlari

Tavsifiy statistika turli ko‘rsatkichlarga bo‘linadi:

Tendensiya (markaziy ko‘rsatkichlar)

• O‘rtacha qiymat (mean)
• Mediana (o‘rtadagi qiymat)
• Moda (eng ko‘p uchraydigan qiymat)

Tarqoqlik (o‘zgaruvchanlik ko‘rsatkichlari)

• Minimum va maksimum
• Standart chetlanish
• Dispersiya
• Asimmetriya (skewness)
• Ekstsess (kurtosis)