Ong nazariyasi
- Fikrlar
- His-tuyg‘ular
- Emotsiyalar
- O‘zini anglash
- Empatiya
Ong nima?
Ong uchun isbotlangan ta’rif yo‘q.
Ongni intellektning namoyon bo‘lishi sifatida ta’riflash mumkin.
Ongni bilimlar majmuasi sifatida ta’riflash mumkin.
Fikrlash, his qilish va ma’no anglash — bu ongmi yoki ko‘nikmami?
Ong shunchaki katta kompyutermi?
Kognitiv fan
Kognitiv fan ong jarayonlarini o‘rganadi.
Kognitiv olim intellekt va xulq-atvorni o‘rganadi.
Kognitiv fan miya hujayralari axborotni qanday qayta ishlashi va o‘zgartirishiga e’tibor qaratadi.
Kognitiv fan, shuningdek, aqlli kompyuter algoritmlarini qanday ishlab chiqishni o‘rganishga harakat qiladi.
Mental model
Mental model — tashqi voqelikning ichki tasviri.
Olimlar model mulohaza yuritish va qaror qabul qilishda (kognitsiyada) muhim rol o‘ynaydi, deb hisoblaydi.
Kenneth Craik 1943-yilda ong voqealarni oldindan ko‘rishga harakat qilganda voqelikning "kichik miqyosdagi modellari"ni quradi, degan g‘oyani ilgari surgan.
Sun’iy intellekt inson bo‘la oladimi?
Olimlar inson intellektini sun’iy intellektdan nima ajratib turishini aniqlashga harakat qilmoqda.
Hozirgi holat qanday? Kelajak qanday?
- 2000-yil: Reaktiv mashinalar
- 2015-yil: Mashinali o‘rganish
- 2030-yil: Ong nazariyasi
- 2050-yil: O‘zini anglash
Reaktiv mashinalar
Dastlabki sun’iy intellekt tizimlari reaktiv edi. Reaktiv tizimlar o‘tmishdagi tajribadan foydalana olmaydi.
1997-yilda reaktiv mashina ("IBM Deep Blue") shaxmat bo‘yicha jahon chempionini yengdi.
"Deep Blue" fikrlay olmasdi. Ammo unda shaxmat taxtasi haqidagi ma’lumotlar va shaxmat donalarini yurish qoidalari saqlangan edi.
"Deep Blue" g‘alaba qozondi, chunki u g‘alaba uchun har bir yurishni hisoblashga dasturlangan edi.
Mashinali o‘rganish
Bugungi kunda sun’iy intellekt tizimlari o‘tmishdagi ba’zi ma’lumotlardan foydalana oladi.
Bunga o‘zi boshqariladigan avtomobillar misol bo‘la oladi. Ular oldindan dasturlangan ma’lumotlarni haydashni o‘rganish jarayonida to‘playdigan ma’lumotlar bilan birlashtira oladi.
Ong nazariyasi
Ong nazariyasi (Theory of Mind) — insonning hamdardlik qilish va boshqalarni tushunish qobiliyatini ifodalovchi psixologiya atamasi.
Bu boshqalar ham xuddi o‘zingiz kabi o‘z ehtiyojlari va niyatlariga ega ekanini anglashdir.
Tildan foydalanuvchilarning qobiliyatlaridan biri — ehtiyojlar, g‘oyalar yoki tushunchalar kabi aniq bo‘lmagan (mavhum) narsalar haqida muloqot qilishdir.
Britaniyalik psixolog va Kembrij universiteti professori Simon Baron-Cohen ilk insonlar faoliyati haqidagi bilimlarga asoslanib, "ong nazariyasi" tillardan oldin paydo bo‘lgan bo‘lishi kerak, deb ta’kidlaydi (1999):
- O‘rgatish
- Umumiy maqsadlarni shakllantirish
- Umumiy rejalarni tuzish
- Maqsadli muloqot
- Mavzuni maqsadli ravishda baham ko‘rish
- Diqqatni maqsadli ravishda baham ko‘rish
- Maqsadli ishontirish
- Qasddan o‘zini boshqacha ko‘rsatish
- Qasddan aldash
O‘zini anglash
Psixologiyada "ong nazariyasi" odamlarda ularning xulq-atvoriga ta’sir qiluvchi fikrlar, his-tuyg‘ular va emotsiyalar borligini anglatadi.
Kelajakdagi sun’iy intellekt tizimlari har kimda (ham odamlarda, ham sun’iy intellekt obyektlarida) fikr va his-tuyg‘ular borligini tushunishni o‘rganishi kerak.
Kelajakdagi sun’iy intellekt tizimlari oramizda yura olishi uchun o‘z xulq-atvorini qanday moslashtirishni bilishi kerak.
Sun’iy intellekt inson darajasiga yetishidan oldingi so‘nggi qadam — mashina ongi (machine consciousness).
Inson miyasi, xotirasi va intellekti haqida ancha ko‘proq narsani bilmagunimizcha, bunday dasturiy ta’minotni yarata olmaymiz.
W3Schools Pathfinder
Yutuqlaringizni kuzating – bu bepul!