Egalik huquqi

---

Fayl ruxsatlari va egalik huquqini tushunish

Unix turidagi operatsion tizimlarda fayl ruxsatlari va egalik huquqi fayllar hamda kataloglarga kirishni boshqarishda muhim ahamiyatga ega.

Har bir faylning egasi, guruhi va faylni kim o‘qishi, unga yozishi yoki uni bajarishi mumkinligini belgilaydigan ruxsatlar to‘plami bo‘ladi.

---

Fayl ruxsatlari

Fayl ruxsatlari ega, guruh va boshqalar uchun ruxsatlarni bildiruvchi belgilar ketma-ketligi bilan ifodalanadi. Ruxsatlar quyidagilar:

• r: O‘qish ruxsati
• w: Yozish ruxsati
• x: Bajarish ruxsati

Masalan, rwxr-xr-- ruxsati fayl egasi faylni o‘qishi, unga yozishi va uni bajarishi, guruh o‘qishi va bajarishi, boshqalar esa faqat o‘qishi mumkinligini bildiradi.

---

Ruxsatlarning raqamli ifodalanishi

Fayl ruxsatlarini raqamlar bilan ham ifodalash mumkin; bu usul ko‘pincha skriptlarda va buyruq satri amallarida ishlatiladi:

• 0: Ruxsat yo‘q
• 1: Bajarish ruxsati
• 2: Yozish ruxsati
• 3: Yozish va bajarish ruxsatlari
• 4: O‘qish ruxsati
• 5: O‘qish va bajarish ruxsatlari
• 6: O‘qish va yozish ruxsatlari
• 7: O‘qish, yozish va bajarish ruxsatlari

Masalan, 755 raqamli ruxsati fayl egasi o‘qishi, yozishi va bajarishi (7), guruh va boshqalar esa o‘qishi va bajarishi (5) mumkinligini bildiradi.

---

---

Faylga egalik huquqi

Har bir faylning o‘z egasi va unga biriktirilgan guruhi bo‘ladi. Ega odatda faylni yaratgan foydalanuvchi bo‘ladi, guruh esa faylga birgalikda kirish huquqiga ega foydalanuvchilar to‘plamidir.

Faylning egasini va guruhini o‘zgartirish uchun mos ravishda chown va chgrp kabi buyruqlar ishlatiladi.

---

Keng qo‘llaniladigan buyruqlar

Quyida fayl ruxsatlari va egalik huquqini boshqarish uchun keng qo‘llaniladigan buyruqlar keltirilgan:

• chmod: Fayl ruxsatlarini o‘zgartirish
• chown: Fayl egasini o‘zgartirish
• chgrp: Fayl guruhini o‘zgartirish

---

---