Ma’lumot tiplari

Ma’lumot tipi nima?

Ma’lumot tipi — bu o‘zgaruvchidagi ma’lumotning turi: masalan, u matnmi yoki sonmi?

O‘zgaruvchiga belgilagan ma’lumot tipimiz o‘zgaruvchi bilan nima qila olishimizga ta’sir qiladi.

Masalan, agar bizda 3 va 4 qiymatli, son ma’lumot tipidagi ikkita o‘zgaruvchi bo‘lsa, ularni qo‘shish uchun + operatoridan foydalanishimiz mumkin va 7 ni olamiz:

a = 3
b = 4
print(a + b)

const a = 3;
const b = 4;
console.log(a + b);

int a = 3;
int b = 4;
System.out.println(a + b);

int a = 3;
int b = 4;
cout << a + b;

Lekin agar o‘sha ikki qiymatni "3" va "4" ko‘rinishida matnli string ma’lumot tipida saqlasak, + operatoridan foydalanganda natija sifatida "34" ni olamiz:

a = "3"
b = "4"
print(a + b)

const a = "3";
const b = "4";
console.log(a + b);

String a = "3";
String b = "4";
System.out.println(a + b);

string a = "3";
string b = "4";
cout << a + b;

Qaysi ma’lumot tiplari mavjudligi siz foydalanayotgan dasturlash tiliga bog‘liq, lekin eng keng tarqalgan ma’lumot tiplari quyidagilar:

• String (matn)
• Integer (butun son)
• Float (o‘nli kasr son)
• Boolean (true yoki false)

Python va JavaScript tillarida o‘zgaruvchi yaratilganda ma’lumot tipini ko‘rsatmaymiz, chunki bu avtomatik tarzda amalga oshadi, lekin Java va C++ tillarida o‘zgaruvchi yaratishda ma’lumot tipini ko‘rsatishimiz kerak.

O‘zgaruvchining ma’lumot tipini aniqlash

Agar sizda o‘zgaruvchi bo‘lsa va uning ma’lumot tipini bilmoqchi bo‘lsangiz, ko‘pchilik dasturlash tillarida buning uchun foydalanish mumkin bo‘lgan o‘rnatilgan funksiya bor.

Quyidagi kod misolida 3 qiymatini x nomli o‘zgaruvchida saqlaymiz va uning ma’lumot tipini tekshiramiz.

x = 3
print(type(x))

const x = 3;
console.log(typeof x);

int x = 3;
System.out.println(x.getClass().getName());

int x = 3;
cout << typeid(x).name();

Yuqoridagi misolda x o‘zgaruvchisi integer (butun son) ekani juda aniq. Lekin murakkabroq vaziyatlarda, masalan, x funksiya argumenti bo‘lganda, funksiya ichida undan foydalanishdan oldin uning ma’lumot tipini tekshirish muhim bo‘lishi mumkin.

String ma’lumot tipi

String — bu belgilar ketma-ketligi.

Python va JavaScript tillarida string qo‘shtirnoq "Hello" yoki yakka tirnoq 'Hello' ichiga olinadi.

Lekin Java va C++ tillarida stringlar qo‘shtirnoq "Hello" ichiga olinishi shart. Bu tillarda alohida belgi (char) ma’lumot tipi ham bor va u uchun yakka tirnoq 'H' ishlatiladi.

String ma’lumot tipidagi "Hello, World!" qiymati message o‘zgaruvchisiga quyidagicha beriladi:

message = 'Hello, World!'

const message = 'Hello, World!';

String message = "Hello, World!";

string message = "Hello, World!";

Stringlar uchun + operatori ikkita stringni birlashtirib, ularni bitta stringga aylantirish uchun ishlatiladi.

a = 'Hello, '
b = 'World!'
message = a + b

const a = 'Hello, ';
const b = 'World!';
const message = a + b;

String a = "Hello, ";
String b = "World!";
String message = a + b;

string a = "Hello, ";
string b = "World!";
string message = a + b;

Integer ma’lumot tipi

Integer — bu 1, 27, -3 va hokazo kabi butun son.

Integer ma’lumot tipidagi 7 qiymati a o‘zgaruvchisiga quyidagicha beriladi:

a = 7

const a = 7;

int a = 7;

int a = 7;

Integerlar bilan ishlaganda + operatori ikkita butun sonni matematik tarzda qo‘shish uchun ishlatiladi:

a = 7
b = 4
c = a + b

const a = 7;
const b = 4;
const c = a + b;

int a = 7;
int b = 4;
int c = a + b;

int a = 7;
int b = 4;
int c = a + b;

Integerlar bilan -, *, / va hokazo kabi operatorlar yordamida boshqa matematik amallarni ham bajarish mumkin.

Float ma’lumot tipi

Float — bu 3.14, -0.001, 2.71828 va hokazo kabi o‘nli kasr son.

Float ma’lumot tipidagi 3.14 qiymati pi o‘zgaruvchisiga quyidagicha beriladi:

pi = 3.14

const pi = 3.14;

double pi = 3.14f;

double pi = 3.14;

Floatlar bilan ham integer ma’lumot tipidagi kabi matematik amallarni -, *, /, + va hokazo kabi operatorlar yordamida bajarish mumkin.

Boolean ma’lumot tipi

Boolean — bu faqat ikkita qiymatga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan ma’lumot tipi: True yoki False.

"Boolean" so‘zi bosh "B" harfi bilan yoziladi, chunki u bir inson — Jorj Bul (George Boole) sharafiga nomlangan.

Boolean ma’lumot tipidagi True qiymati a o‘zgaruvchisiga quyidagicha beriladi:

a = True

const a = true;

boolean a = true;

bool a = true;

Boolean qiymat — bu taqqoslash operatori yordamida ikki qiymatni taqqoslash natijasida oladigan qiymatimiz, masalan:

a = 5
b = 3
aIsBigger = a > b

const a = 5;
const b = 3;
const aIsBigger = a > b;

int a = 5;
int b = 3;
boolean aIsBigger = a > b;

int a = 5;
int b = 3;
bool aIsBigger = a > b;

Yuqoridagi kodda a soni b dan katta bo‘lgani uchun aIsBigger o‘zgaruvchisiga True qiymati beriladi.

Ma’lumot tiplarini o‘girish (casting)

Casting — bu qiymatni bir ma’lumot tipidan boshqasiga o‘girish jarayoni.

Bu biz foydalanayotgan dasturlash tiliga xos funksiyalar yordamida amalga oshiriladi.

Masalan, agar bizda "18" sonini o‘z ichiga olgan a string o‘zgaruvchisi bo‘lsa, undan hisob-kitoblarda foydalanishdan oldin uni integerga o‘girishimiz shart, masalan:

a = '18'
b = int(a) + 3

const a = '18';
const b = parseInt(a) + 3;

String a = "18";
int b = Integer.parseInt(a) + 3;

string a = "18";
int b = stoi(a) + 3;

None yoki Null

O‘zgaruvchining qiymati yo‘qligini bildirish uchun unga None yoki null beramiz.

O‘zgaruvchiga None yoki null quyidagicha beriladi:

a = None
print(a)
print(type(a))

const a = null;
console.log(a);
console.log(typeof a);

String s = null;
System.out.println(s);

int* ptr = nullptr;

if (ptr == nullptr) {
  cout << "ptr is nullptr";
}

Ikkilik qiymatlar va ma’lumot tiplari

Kompyuterlarda barcha ma’lumotlar 0 va 1 ketma-ketliklari sifatida saqlanadi.

Kompyuter saqlangan ma’lumotni to‘g‘ri talqin qilishi va uni foydalanuvchiga to‘g‘ri ko‘rinishda taqdim etishi uchun uning ma’lumot tipini bilishi kerak.

Masalan, kompyuterda saqlangan bir xil 1000001 ikkilik ketma-ketligi biz tanlagan ma’lumot tipiga qarab 65 soni yoki A belgisi sifatida talqin qilinishi mumkin.

Turli bitlar ketma-ketligi o‘nlik son yoki belgi sifatida qanday talqin qilinishini ko‘rish uchun quyidagi simulyatsiyadagi 0 va 1 raqamlarini bosing.