Ko‘rinish sohasi (scope)

Dasturlashda ko‘rinish sohasi (scope) deganda o‘zgaruvchilarning kodingizning turli qismlarida ko‘rinishi va ularga murojaat qilish mumkinligi tushuniladi.

Ko‘rinish sohasi (scope) nima?

Ko‘rinish sohasi dasturingizda o‘zgaruvchilarga qayerda murojaat qilish yoki ularni qayerda o‘zgartirish mumkinligini belgilaydi. U o‘zgaruvchilarning ko‘rinishi va yashash muddatini aniqlaydi — boshqacha aytganda, dasturingizning qaysi qismlari muayyan o‘zgaruvchini "ko‘ra" oladi va undan foydalana oladi.

Ko‘rinish sohasini idish (konteyner) deb tasavvur qiling. Bir idishda (ko‘rinish sohasida) aniqlangan o‘zgaruvchilar ko‘rinish sohasi turiga qarab boshqa idishlardagi kodga ko‘rinishi ham, ko‘rinmasligi ham mumkin.

Ko‘rinish sohasini tushunish muhim, chunki:

U o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi nomlar to‘qnashuvining oldini olishga yordam beradi
U endi kerak bo‘lmagan o‘zgaruvchilarni tozalash orqali xotirani boshqarishga yordam beradi
U o‘zgaruvchilarga murojaatni cheklash orqali xavfsizlikni ta’minlaydi

Ko‘rinish sohasi turlari

Dasturlashda ko‘rinish sohasining uchta asosiy turi bor:

Global ko‘rinish sohasi

Hech qanday funksiyadan tashqarida e’lon qilingan o‘zgaruvchilar global ko‘rinish sohasiga ega. Bu o‘zgaruvchilarga dasturingizning istalgan joyidan murojaat qilish mumkin.
Lokal ko‘rinish sohasi

Funksiya ichida e’lon qilingan o‘zgaruvchilar lokal ko‘rinish sohasiga ega. Bu o‘zgaruvchilarga faqat ular e’lon qilingan funksiya ichida murojaat qilish mumkin.
Blok ko‘rinish sohasi

Blok ichida (masalan, sikllar yoki if operatorlari ichida) e’lon qilingan o‘zgaruvchilar blok ko‘rinish sohasiga ega. Bu o‘zgaruvchilarga faqat o‘sha kod bloki ichida murojaat qilish mumkin. Blok ko‘rinish sohasini hamma dasturlash tillari ham qo‘llab-quvvatlamaydi.

Global ko‘rinish sohasi

Hech qanday funksiyadan tashqarida e’lon qilingan o‘zgaruvchilar global ko‘rinish sohasiga ega:

Misol

Funksiyadan tashqarida yaratilgan o‘zgaruvchilar global bo‘ladi va ulardan funksiya ichida foydalanish mumkin:

message = "Hello, World!"

def greet():
  print(message)

greet()

let message = "Hello, World!";

function greet() {
  console.log(message);
}

greet();

static String message = "Hello, World!";
    
public static void greet() {
  System.out.println(message);
}
   
public static void main(String[] args) {
  greet();
}

string message = "Hello, World!";

void greet() {
  cout << message;
}

int main() {
  greet();
  return 0;
}

O‘zingiz sinab ko‘ring »

Lokal ko‘rinish sohasi

Funksiya ichida e’lon qilingan o‘zgaruvchilar lokal ko‘rinish sohasiga ega:

Misol

Funksiya ichida yaratilgan o‘zgaruvchilar lokal bo‘ladi va ulardan faqat o‘sha funksiya ichida foydalanish mumkin:

def calculate_sum():
  result = 10 + 20
  print(result)

calculate_sum()
print(result)

function calculateSum() {
  let result = 10 + 20;
  console.log(result);
}

calculateSum();
console.log(result);

public class Main {
  public static void calculateSum() {
    int result = 10 + 20;
    System.out.println(result);
  }
    
  public static void main(String[] args) {
    calculateSum();
    System.out.println(result);
  }
}

void calculateSum() {
  int result = 10 + 20;
  cout << result << endl;
}

int main() {
  calculateSum();
  cout << result;
  return 0;
}

O‘zingiz sinab ko‘ring »

Blok ko‘rinish sohasi

Blok ichida (masalan, sikllar yoki if operatorlari ichida) e’lon qilingan o‘zgaruvchilar (dasturlash tiliga qarab) blok ko‘rinish sohasiga ega bo‘lishi mumkin:

Misol

Blok ichida yaratilgan o‘zgaruvchilarga faqat o‘sha blok ichida murojaat qilish mumkin:

if (true) {
  let x = 10;
  console.log(x);
}
console.log(x);

if (true) {
  int x = 10;
  System.out.println(x);
}
System.out.println(x);

if (true) {
  int x = 10;
  cout << x << endl;
}
cout << x;
return 0;

O‘zingiz sinab ko‘ring »

Turli tillarda ko‘rinish sohasi qoidalari

Python

Global o‘zgaruvchilarga istalgan funksiyadan murojaat qilish mumkin
Funksiya ichida global o‘zgaruvchini o‘zgartirish uchun global kalit so‘zidan foydalaning
Funksiya ichida e’lon qilingan o‘zgaruvchilar o‘sha funksiya uchun lokal bo‘ladi
Python tilida blok ko‘rinish sohasi cheklangan (faqat list comprehension kabi ayrim holatlarda)

JavaScript

var bilan e’lon qilingan o‘zgaruvchilar funksiya ko‘rinish sohasiga ega
let va const bilan e’lon qilingan o‘zgaruvchilar blok ko‘rinish sohasiga ega
var, let yoki const ishlatmasdan e’lon qilingan o‘zgaruvchilar global bo‘lib qoladi
Global o‘zgaruvchilar global obyektning (brauzerlarda window) xususiyatlari hisoblanadi

Java

Sinf darajasidagi o‘zgaruvchilar (statik maydonlar) sinf ichida global o‘zgaruvchilar kabi ishlaydi
Nusxa o‘zgaruvchilariga (instance variables) sinf nusxasining istalgan joyidan murojaat qilish mumkin
Lokal o‘zgaruvchilarga faqat ular e’lon qilingan metod ichida murojaat qilish mumkin
Blok ko‘rinish sohasidagi o‘zgaruvchilarga faqat ular e’lon qilingan blok ichida murojaat qilish mumkin
O‘zgaruvchilar ishlatilishidan oldin e’lon qilinishi shart

C++

Global o‘zgaruvchilarga butun dastur davomida murojaat qilish mumkin
Barcha funksiyalardan tashqarida e’lon qilingan o‘zgaruvchilar global ko‘rinish sohasiga ega
Lokal o‘zgaruvchilarga faqat ular e’lon qilingan funksiya ichida murojaat qilish mumkin
Blok ko‘rinish sohasidagi o‘zgaruvchilarga faqat ular e’lon qilingan blok ichida murojaat qilish mumkin
Statik o‘zgaruvchilar funksiya chaqiruvlari orasida o‘z qiymatini saqlab qoladi

Eng yaxshi amaliyotlar

Global o‘zgaruvchilardan imkon qadar kam foydalaning
O‘zgaruvchilarni imkon qadar eng kichik ko‘rinish sohasida saqlang
Aniq va tushunarli o‘zgaruvchi nomlaridan foydalaning
Dasturlash tillari o‘rtasidagi ko‘rinish sohasi farqlaridan xabardor bo‘ling

Eslatma: Ko‘rinish sohasini tushunish nomlar to‘qnashuvining oldini oladi va kodingizni qo‘llab-quvvatlashni osonlashtiradi.

W3Schools Pathfinder

Yutuqlaringizni kuzating – bu bepul!

Ro'yxatdan o'tish Kirish