O‘zgaruvchilar

O‘zgaruvchi nima?

O‘zgaruvchining nomi bor va unda biror narsani saqlashingiz mumkin.

Quyidagi rasmda favFruit nomli, ichida 'apple' qiymati saqlangan o‘zgaruvchini qanday tasavvur qilishimiz mumkinligi ko‘rsatilgan.

Quyida favFruit o‘zgaruvchisini Python kodi yordamida qanday yaratishimiz mumkinligi ko‘rsatilgan:

Yuqoridagi kod favFruit nomli o‘zgaruvchi yaratadi, = tenglik belgisi esa o‘zgaruvchi ichiga 'apple' qiymatini saqlash uchun ishlatiladi.

O‘zgaruvchiga nom berishdan maqsad — undan keyinroq kodda foydalana olish, shuningdek, u qanday qiymatni saqlashini bilish.

O‘zgaruvchi yaratish

Quyida turli dasturlash tillarida favAnimal o‘zgaruvchisini yaratish kodi keltirilgan.

favAnimal = 'turtles'

const favAnimal = 'turtles';

String favAnimal = "turtles";

string fav_animal = "turtles";

O‘zgaruvchilar turli tipdagi ma’lumotlarni saqlashi mumkin: masalan, butun sonlar, o‘nli kasr sonlar yoki matn.

O‘zgaruvchilar bilan ishlash

Oldingi misolda ko‘rganimizdek, qiymatni o‘zgaruvchida saqlash mumkin. Yuqoridagi misol kodini ishga tushirsangiz, o‘zgaruvchi qanday chiqarilishini ko‘rasiz.

O‘zgaruvchilar bilan boshqa amallarni ham bajarishimiz mumkin: masalan, matematik amallar yoki o‘zgaruvchilarni matnli stringlar bilan birlashtirish.

O‘zgaruvchini stringga qo‘shish

O‘zgaruvchidan string ichida foydalanish uchun uni stringga quyidagicha qo‘shishingiz mumkin:

a = 'Jane'
print('Hello, my name is ' + a)

const a = 'Jane';
console.log('Hello, my name is ' + a);

String a = "Jane";
System.out.println("Hello, my name is " + a);

string a = "Jane";
cout << "Hello, my name is " + a;

Ikkita string o‘zgaruvchini birlashtirish

+ operatori yordamida ikkita string o‘zgaruvchini birlashtirib, gap hosil qilishingiz mumkin, masalan:

a = 'Jane'
b = 'My name is '
print(b + a)

const a = 'Jane';
const b = 'My name is ';
console.log(b + a);

String a = "Jane";
String b = "My name is ";
System.out.println(b + a);

string a = "Jane";
string b = "My name is ";
cout << b + a;

Ikkita sonli o‘zgaruvchini qo‘shish

Agar o‘zgaruvchilar sonli qiymatlar bo‘lsa, ular ustida matematik amallar bajarishingiz mumkin, masalan, ikki sonni qo‘shish:

a = 2
b = 3
print(a + b)

const a = 2;
const b = 3;
console.log(a + b);

int a = 2;
int b = 3;
System.out.println(a + b);

int a = 2;
int b = 3;
cout << a + b;

yoki boshqa matematik amallar, masalan, bo‘lish:

a = 12
b = 3
print(a / b)

const a = 12;
const b = 3;
console.log(a / b);

int a = 12;
int b = 3;
System.out.println(a / b);

int a = 12;
int b = 3;
cout << a / b;

Ikki o‘zgaruvchini qo‘shishning yana bir usuli — yig‘indini saqlash uchun qo‘shimcha c o‘zgaruvchisini yaratish va javobni matnli string bilan chiqarish:

a = 2
b = 3
c = a + b
print('The sum a + b is ' + str(c))

const a = 2;
const b = 3;
const c = a + b;
console.log('The sum a + b is ' + c);

int a = 2;
int b = 3;
int c = a + b;
System.out.println("The sum a + b is " + c);

int a = 2;
int b = 3;
int c = a + b;
cout << "The sum a + b is " + to_string(c) + "\\n";

O‘zgaruvchini oshirish (inkrement)

O‘zgaruvchi yaratib, uning qiymatini 1 ga oshirish orqali yangilashimiz mumkin, masalan:

a = 2
a = a + 1
print(a)

let a = 2;
a = a + 1;
console.log(a);

int a = 2;
a = a + 1;
System.out.println(a);

int a = 2;
a = a + 1;
cout << a;

O‘zgaruvchini oshirish dasturlashda keng tarqalgan amal bo‘lib, ko‘pincha sikllarda ishlatiladi. Aslida u shunchalik keng tarqalganki, ko‘plab dasturlash tillarida uning qisqa yozuvi bor: masalan, C/C++ va Java tillarida ++, Python tilida esa +=.

Quyidagi kodda turli dasturlash tillarida qisqa yozuv yordamida o‘zgaruvchini qanday oshirish ko‘rsatilgan.

a = 2
a += 1
print(a)

let a = 2;
a++;
console.log(a);

int a = 2;
a++;
System.out.println(a);

int a = 2;
a++;
cout << a;

O‘zgaruvchini kamaytirish (dekrement)

Agar o‘zgaruvchini kamaytirmoqchi bo‘lsak, buni oshirishga o‘xshash tarzda qilishimiz mumkin. Kamaytiriladigan son faqat 1 emas, istalgan son bo‘lishi mumkin.

Quyidagi kodda turli dasturlash tillarida qisqa yozuv yordamida o‘zgaruvchini 3 ga qanday kamaytirish ko‘rsatilgan.

a = 5
a -= 3
print(a)

let a = 5;
a -= 3;
console.log(a);

int a = 5;
a -= 3;
System.out.println(a);

int a = 5;
a -= 3;
cout << a;

O‘zgaruvchidan if operatorida foydalanish

O‘zgaruvchidan if operatorida shartning bir qismi sifatida foydalanishimiz mumkin, masalan:

temperature = 25
print('Temperature: ' + str(temperature) + '�C')

if temperature > 20:
  print('It is warm')
else:
  print('It is not warm')

const temperature = 25;
console.log('Temperature: ' + temperature + '�C');

if (temperature > 20) {
  console.log('It is warm');
} else {
  console.log('It is not warm');
}

int temperature = 25;
System.out.println("Temperature: " + temperature + "�C");

if (temperature > 20) {
  System.out.println("It is warm");
} else {
  System.out.println("It is not warm");
}

int temperature = 25;
cout << "Temperature: " + to_string(temperature) + "�C\\n";

if (temperature > 20) {
  cout << "It is warm\\n";
} else {
  cout << "It is not warm\\n";
}

O‘zgaruvchi nomi

O‘zgaruvchiga nom berishda ma’lum qoidalarga amal qilinadi. Ba’zi qoidalar muayyan dasturlash tiliga xos, boshqalari esa barcha dasturlash tillariga tegishli:

• O‘zgaruvchi nomida bo‘sh joy bo‘lishi mumkin emas.
• O‘zgaruvchi nomi raqam bilan boshlanishi mumkin emas.
• O‘zgaruvchi nomi if, else, for, function va hokazo kabi zaxiralangan so‘z bo‘lishi mumkin emas.

Kod oson o‘qilishi uchun o‘zgaruvchilarni nomlashda odatda camelCase yoki snake_case uslubidan foydalaniladi, ya’ni myfavanimal o‘rniga myFavAnimal yoki my_fav_animal deb yozishimiz mumkin.